Artykuły

Dostajesz diagnozę ADHD i co dalej? 

Diagnoza ADHD może przynieść ulgę, ale często jest też początkiem wielu pytań.

Co teraz? 
Jak lepiej radzić sobie z codziennymi obowiązkami?
Co rzeczywiście odpowiada za moje dotychczasowe trudności?
Co mogę zrobić, żeby lepiej sobie z nimi radzić?

Samo otrzymanie diagnozy nie zawsze oznacza, że od razu wiemy, co z nią zrobić. To dla wielu osób moment przełomowy, który stanowi przede wszystkim punkt wyjścia do lepszego rozumienia siebie, swoich potrzeb, ale i trudności, z którymi mierzyły się przez lata. Nie ma też jednego uniwersalnego modelu wsparcia dla wszystkich osób z ADHD. Potrzeby mogą być bardzo różne.

Bardzo ważne jest, aby po diagnozie przeprowadzić z osobą z ADHD uporządkowaną rozmowę o tym, jak ADHD wpływa na jej życie, uwzględniając między innymi funkcjonowanie zawodowe, relacje, zdrowie psychiczne i możliwe modyfikacje środowiska. W przypadku dorosłych, gdy potrzebne jest leczenie niefarmakologiczne, rekomendowana jest ustrukturyzowana interwencja psychologiczna skoncentrowana na ADHD. 

Konsultacja psychologiczna - kiedy potrzebujesz uporządkować sytuację

Konsultacja psychologiczna to profesjonalna forma wsparcia, polegająca na rozmowie z psychologiem, który pomaga określić, co aktualnie jest największym wyzwaniem i jaka forma dalszego wsparcia będzie najbardziej odpowiednia.

W kontekście ADHD konsultacja może być pomocna na przykład wtedy, gdy osoba:

• niedawno otrzymała diagnozę i nie wie, co dalej;

• potrzebuje wsparcia w procesie akceptacji diagnozy

• chce lepiej zrozumieć swoje trudności;

• zastanawia się, czy konkretne problemy mogą być związane z ADHD;

• potrzebuje omówić funkcjonowanie w pracy, nauce lub relacjach;

• chce ustalić priorytety dalszej pracy;

• zastanawia się, czy bardziej odpowiednia będzie psychoterapia, psychoedukacja, grupa czy coaching.

Konsultacja może więc pełnić funkcję punktu orientacyjnego, a jej wartością jest uporządkowanie i zaplanowanie kolejnych kroków 

Psychoedukacja - najpierw zrozumieć, potem działać

Psychoedukacja polega na zdobywaniu uporządkowanej wiedzy na temat ADHD oraz lepszym rozumieniu tego, jak może ono wpływać na codzienne funkcjonowanie. 

Psychoedukacja ADHD może obejmować informacje dotyczące m.in.:

• objawów ADHD;

• funkcji wykonawczych;

• uwagi i koncentracji;

• impulsywności;

• regulacji emocji;

• organizacji i zarządzania czasem;

• prokrastynacji;

• wpływu ADHD na pracę i naukę;

• relacji z innymi;

• dostępnych metod leczenia i wsparcia.

Ważnym elementem jest przełożenie ogólnej wiedzy na indywidualne doświadczenia pacjenta - wspólne przyglądanie się temu, jak ADHD może przejawiać się właśnie u niego, z jakimi zachowaniami, nawykami i trudnościami się wiąże oraz co może pomóc w lepszym radzeniu sobie z nimi.

Psychoterapia indywidualna -  kiedy potrzebujesz intensywnej pracy nad doświadczanymi trudnościami

Psychoterapia indywidualna to regularny proces terapeutyczny oparty na relacji między osobą korzystającą z pomocy a terapeutą. W przypadku ADHD może koncentrować się zarówno bezpośrednio na objawach ADHD, jak i na konsekwencjach, jakie ADHD wywołuje w życiu.

Psychoterapia indywidualna może obejmować pracę nad:

• uwagą, koncentracją i pamięcią - rozwijaniem sposobów radzenia sobie z rozpraszaniem, zapominaniem i trudnością w utrzymaniu uwagi;

• organizacją i zarządzaniem czasem - planowaniem, ustalaniem priorytetów, rozpoczynaniem i kończeniem zadań oraz radzeniem sobie z prokrastynacją;

• impulsywnością i regulacją emocji - rozpoznawaniem własnych reakcji, radzeniem sobie z frustracją, przeciążeniem, złością oraz reakcjami typu meltdown i shutdown;

• relacjami i komunikacją - lepszym rozumieniem własnego funkcjonowania w relacjach, rozwijaniem komunikacji, asertywności i stawiania granic;

• poczuciem własnej wartości i rozumieniem własnej odmienności - pracą nad negatywnymi przekonaniami o sobie, samoakceptacją oraz budowaniem bardziej adekwatnego obrazu siebie;

• utrwalonymi sposobami myślenia i reagowania - rozpoznawaniem schematów, które utrudniają codzienne funkcjonowanie, oraz rozwijaniem większej elastyczności w reagowaniu;

• trudnościami współwystępującymi z ADHD - m.in. obniżonym nastrojem, lękiem czy innymi problemami psychicznymi, z uwzględnieniem ich wzajemnego wpływu na funkcjonowanie.

 

Czy psychoterapia musi być terapią ADHD?

Nie zawsze. Osoba z ADHD może potrzebować terapii skoncentrowanej bezpośrednio na ADHD, ale może również zgłaszać się z powodu depresji, lęku, trudności w relacjach, niskiej samooceny czy doświadczeń związanych z wieloletnim poczuciem niedopasowania.

Dlatego ważne jest, aby terapeuta rozumiał specyfikę ADHD i uwzględniał ją w konceptualizacji problemu. 

Warsztaty - ćwiczenie konkretnych umiejętności w praktyce

Warsztaty to forma pracy skoncentrowana przede wszystkim na zdobywaniu i ćwiczeniu konkretnych umiejętności, które można wykorzystać w codziennym funkcjonowaniu. 

Warsztaty mogą dotyczyć m.in.:

• tworzenia dopasowanych do siebie systemów organizacyjnych;

• zarządzania zadaniami i ustalania priorytetów;

• ćwiczenia strategii na radzenie sobie z prokrastynacją i trudnością z rozpoczynaniem zadań;

• planowania odpoczynku i dbania o regenerację;

• rozpoznawania przeciążenia i regulacji emocji;

• komunikacji i stawiania granic;

• radzenia sobie z wyzwaniami w pracy lub podczas nauki;

• przygotowywania się do ważnych zadań, wydarzeń i sytuacji wymagających większej koncentracji.

Warsztaty mogą być szczególnie wartościowe dla osób, które nie potrzebują aktualnie długoterminowej psychoterapii, ale chcą rozwinąć konkretne umiejętności.

Coaching ADHD - wsparcie w przekładaniu celów na działanie

Coaching ADHD jest formą wsparcia skoncentrowaną przede wszystkim na codziennym funkcjonowaniu, realizowaniu celów i budowaniu strategii działania. W przeciwieństwie do psychoterapii coaching nie ma na celu leczenia, a raczej skupia się wokół pytania: „Co chcesz osiągnąć i co pomoże Ci zrobić kolejny krok?”

Coaching może być pomocny m.in. w:

• identyfikowaniu i rozwijaniu mocnych stron

• formułowaniu celów i skutecznej ich realizacji oraz monitorowaniu postępów;

• nauce efektywnego planowania i priorytetyzowania;

• tworzeniu zindywidualizowanych systemów organizacyjnych;

• skutecznym zarządzaniu czasem;

• wzbudzaniu i utrzymywaniu motywacji;

• wzmacnianiu poczucia własnej wartości i budowaniu poczucia sprawczości

Co ważne: Coaching nie powinien zastępować psychoterapii w sytuacji, gdy osoba doświadcza problemów wymagających leczenia.

Praca indywidualna czy grupowa?

Formy wsparcia dzielą się także na pracę indywidualną lub grupową. 

Praca indywidualna daje przede wszystkim dużo przestrzeni na skupienie się na własnych trudnościach. Jedna z największych zalet wsparcia indywidualnego jest możliwość precyzyjnego dopasowania procesu do osoby (m.in. tempo, tematykę i sposób pracy), co pozwala na zwiększanie trafności i skuteczności pomocy. 

Praca indywidualna w ramach konsultacji, psychoterapii, psychoedukacji czy coachingu może być szczególnie pomocna gdy:
• trudności są złożone lub dotyczą kilku obszarów jednocześnie,
• ważna jest duża indywidualizacja terapii,
• osoba chce pracować nad osobistymi doświadczeniami,
• potrzebuje większej prywatności i poczucia bezpieczeństwa.

Praca grupowa daje z kolei coś wyjątkowego, czego nie można w pełni odtworzyć podczas spotkań indywidualnych - kontakt z innymi osobami mającymi podobne doświadczenia. To forma pracy, w której kilka osób spotyka się wokół wspólnego doświadczenia, problemu, celu lub obszaru zainteresowania, korzystając zarówno z prowadzenia specjalisty, jak i z obecności oraz doświadczeń innych uczestników

Dla wielu osób samo doświadczenie: „nie jestem z tym samx” może być bardzo wartościowe -  w literaturze dotyczącej pracy grupowej opisuje się to jako uniwersalność, czyli doświadczenie, że inni ludzie również mierzą się z podobnymi myślami, emocjami czy trudnościami. Grupa pozwala też uczyć się poprzez obserwowanie innych, wymienianie się sposobami radzenia sobie, ćwiczenie komunikacji, przekazywanie informacji zwrotnej i budowanie poczucia przynależności.

W zależności od rodzaju grupy może ono mieć charakter edukacyjny, rozwojowy, treningowy, terapeutyczny albo wzajemnego wsparcia. Efektywność oddziaływań grupowych zależy od m.in. programu terapii, sposobu pracy terapeuty, liczebności grupy oraz - przede wszystkim - potrzeb konkretnej osoby.

Nie oznacza to, że grupa jest odpowiednia dla każdego! Przy nasilonych objawach, kryzysie psychicznym, potrzebie pogłębionej pracy nad traumą czy złożonymi trudnościami emocjonalnymi właściwsza może być indywidualna konsultacja lub psychoterapia.

Co ciekawe, badania dotyczące CBT u dorosłych z ADHD pokazują, że zarówno terapia indywidualna, jak i grupowa może być skuteczna. Nowsze analizy sugerują, że obie formy mogą przynosić korzyści, choć niekoniecznie w dokładnie tych samych obszarach. Terapia grupowa może być szczególnie pomocna w pracy nad objawami ADHD i funkcjami wykonawczymi, natomiast terapia indywidualna może lepiej odpowiadać na niektóre trudności emocjonalne i wzmacniać ogólne zadowolenie z życia.

Grupa psychoedukacyjno-warsztatowa - połączenie wiedzy i praktyki

Szczególnie interesującą formą może być grupa psychoedukacyjno-warsztatowa.

Łączy ona w sobie 3 elementy:

1. Psychoedukację -  „Rozumiem, co się ze mną dzieje.”

2. Warsztat: „Wiem, co mogę z tym zrobić i mam szansę to przećwiczyć w bezpiecznej przestrzeni”

3. Wspólne doświadczenie: „Nie muszę wszystkiego rozgryźć sam_a.”

 

Taka forma może być szczególnie wartościowa po diagnozie,  kiedy osoba ma już pewną wiedzę o ADHD, ale potrzebuje odpowiedzi na pytanie: „Jak przełożyć tę wiedzę na moje codzienne życie?”. Grupa pomaga także w procesie akceptacji diagnozy i przyjmowania nowonazwanych prawd o sobie z większą uważnością i łagodnością. To szczególnie ważne w ADHD, ponieważ wiele osób przez lata interpretuje swoje trudności przede wszystkim jako osobiste niepowodzenia. Kontakt z innymi osobami o podobnych doświadczeniach może pomóc spojrzeć na nie z innej perspektywy.

Dobrze zaprojektowana grupa psychoedukacyjno-warsztatowa może łączyć:

• wiedzę - krótkie porcje informacji o ADHD i jego wpływie na codzienne funkcjonowanie,

• rozmowę wymianę doświadczeń i perspektyw,

• ćwiczenia - pracę nad konkretnymi trudnościami,

•  strategie - poznawanie różnych sposobów organizowania codzienności,

• autorefleksję - zastanawianie się, co działa właśnie dla mnie,

• doświadczenie grupy - kontakt z osobami, które mogą rozumieć część tych wyzwań z własnego doświadczenia.

Nie oznacza to jednak, że uczestnik musi opowiadać grupie o wszystkim. Ważnym elementem bezpiecznej pracy grupowej są jasne zasady, dobrowolność dzielenia się osobistymi doświadczeniami oraz szacunek dla granic uczestników.

W jednym z randomizowanych badań pilotażowych zarówno psychoedukacja grupowa, jak i grupowa terapia poznawczo-behawioralna wiązały się u dorosłych z ADHD ze zmniejszeniem objawów lękowych i depresyjnych,  poprawą samooceny oraz podwyższeniem jakości życia. Badanie było jednak niewielkie, dlatego nie należy na jego podstawie wyciągać szerokich wniosków o przewadze jednej formy nad drugą.

 

Podsumowanie: różne potrzeby wymagają różnych form wsparcia

Pomoc jest efektywna tylko wtedy, kiedy trafnie odpowiada na potrzeby danej osoby - cele, oczekiwania i wcześniejsze doświadczenia. Dlatego w Inkluzji oferujemy różne formy wsparcia. 

Wciąż szukasz odpowiedniej metody dla siebie? Skorzystaj z podsumowania poniżej lub skontaktuj się nami - pomożemy Ci znaleźć to czego potrzebujesz!

W zakładce “umów wizytę” znajdziesz specjalistów różnych nurtów i dziedzin oferujących wsparcie indywidualne. Oprócz tego prowadzimy kolejne edycje grup psychoedukacyjno-warsztatowych dla osób z ADHD - po więcej szczegółów zajrzyj tutaj -> Grupa psychoedukacyjno - warszatowa dla osób z ADHD

 

Autorka artykułu:

Emilia Podsobińska- psycholożka, copywriterka. W zakresie jej zainteresowań leży profilaktyka zdrowia psychicznego, odporność psychiczna i narracyjność.

 

Źródła:

Dittner, A. J. i in. (2018). Cognitive–behavioural therapy for adult attention‐deficit hyperactivity disorder: a proof of concept randomised controlled trial. Acta Psychiatrica Scandinavica, 137(2), 125-137.

Hirvikoski, T. i in. (2017). Psychoeducational groups for adults with ADHD and their significant others (PEGASUS): A pragmatic multicenter and randomized controlled trial. European Psychiatry, 44, 141-152.

Liu, C.I. i in. (2023). Effectiveness of cognitive behavioural‐based interventions for adults with attention‐deficit/hyperactivity disorder extends beyond core symptoms: A meta‐analysis of randomized controlled trials. Psychology and psychotherapy: theory, research and practice, 96(3), 543-559.

Kubik, J. A. (2010). Efficacy of ADHD coaching for adults with ADHD. Journal of attention disorders, 13(5), 442-453.

Jensen, C. M. i in. (2016). Cognitive behavioural therapy for ADHD in adults: systematic review and meta-analyses. ADHD Attention Deficit and Hyperactivity Disorders, 8(1), 3-11.

National Institute for Health and Care Excellence. (2018). Attention deficit hyperactivity disorder: Diagnosis and management (NICE guideline NG87). https://www.nice.org.uk/guidance/ng87

Nimmo-Smith, V. i in.(2020). Non-pharmacological interventions for adult ADHD: a systematic review. Psychological medicine, 50(4), 529-541.

Philipsen, A. i in. (2007). Structured group psychotherapy in adults with attention deficit hyperactivity disorder: results of an open multicentre study. The Journal of nervous and mental disease, 195(12), 1013-1019.

Vidal, R. i in. (2013). Psychoeducation for adults with attention deficit hyperactivity disorder vs. cognitive behavioral group therapy: a randomized controlled pilot study. The Journal of nervous and mental disease, 201(10), 894-900.